टाकसाळीतील नाणी

मराठी साहित्यविश्वात कौटुंबिक, सामाजिक आणि रहस्यमय कादंबऱ्यांचे जितक्या विपुल प्रमाणात लेखन झाले आहे, त्या तुलनेत मानवी जीवनातील महत्त्वाचा आणि जगण्याला उभारी देणारा ‘विनोद’ हा रस मात्र काहीसा दुर्लक्षितच राहिलेला दिसतो. अस्सल आणि दर्जेदार विनोदी लेखन करणाऱ्या लेखकांची नावे आठवायचा प्रयत्न केला, तर आजही चि. वि. जोशी आणि पु. ल. देशपांडे या दिग्गजांचीच नावे प्रकर्षाने ओठांवर येतात. यांच्यानंतरच्या पिढीत तशा ताकदीचे विनोदी लेखक बोटांवर मोजण्याइतकेच आहेत. त्यामुळेच, आजकाल उत्तम मराठी विनोदी साहित्य अक्षरशः शोधूनच काढावे लागते. याच शोधमोहिमेत गवसलेले आणि निखळ विनोदाची उत्तम मेजवानी देणारे एक पुस्तक म्हणजे लेखक मुकुंद टाकसाळे यांचा 'टाकसाळीतील नाणी' हा लेखसंग्रह!

आपल्या रोजच्या धकाधकीच्या आणि साच्यात अडकलेल्या दैनंदिन जीवनात अनेक छोट्या-मोठ्या घटना आपल्याही नकळत घडत असतात. त्याकडे आपण सहसा गांभीर्याने पाहतो किंवा त्यातून होणाऱ्या त्रासाने कंटाळून जातो. परंतु, याच साध्या आणि नेहमीच्या घटनांकडे एका मिश्किल, खोडकर आणि विनोदी नजरेने पाहण्याची कला फार कमी लोकांकडे असते. मुकुंद टाकसाळे यांनी आपल्या या पुस्तकातील विविध लेखांमधून नेमकी हीच कला लीलया साधली आहे. आपल्या आयुष्यात अशा अनेक गोष्टी असतात, ज्या आपल्याला हव्याहव्याशा वाटतात; पण त्या आपल्या मनासारख्या कधीच घडत नाहीत. त्यातून येणारी आपली चिडचिड, होणारी फजिती आणि माणसाचा उडणारा गोंधळ हा देखील एका उत्तम विनोदाचा विषय होऊ शकतो, हे हे पुस्तक वाचताना नव्याने उमजते.

या लेखसंग्रहाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे, यात कुठेही सवंग किंवा द्व्यर्थी विनोदांचा आधार घेतलेला नाही. अतिशय निखळ, स्वच्छ आणि कुटुंबासह आस्वाद घेता येईल अशा उच्च अभिरुचीच्या विनोदाला लेखकाने इथे प्राधान्य दिले आहे. मुकुंद टाकसाळे यांची लेखणी अतिशय सराईतपणे, खळखळणाऱ्या पाण्यासारख्या प्रवाही शैलीत चालते. यातील लेखांमध्ये संवादांचा अतिशय खुबीने आणि भरपूर वापर करण्यात आला आहे. परिणामी, प्रत्येक प्रसंग वाचकाच्या डोळ्यांसमोर अक्षरशः जिवंत होतो. एखादे पात्र नेमक्या कोणत्या शैलीत, कोणत्या हेलकाव्यासह किंवा कोणत्या मनःस्थितीत बोलले असेल, याची अचूक जाणीव वाचकाला होते आणि वाचकही नकळत अगदी त्याच सुरात ते संवाद मनातल्या मनात वाचू लागतो. यातच लेखकाचे खरे यश दडलेले आहे.

दहा खुमासदार लेखांचा आणि कथांचा समावेश असलेला हा संग्रह एका वेगळ्याच आणि दर्जेदार विनोदी साहित्याची वाचनभूक भागवतो. या पुस्तकाला लाभलेली प्रसिद्ध साहित्यिक जयवंत दळवी यांची प्रस्तावना म्हणजे या पुस्तकाची शान अधिकच वाढवणारी आहे. आजच्या ताणतणावाने भरलेल्या, धावपळीच्या आणि यंत्रवत झालेल्या आयुष्यात माणसाला खळखळून हसवणारे असे साहित्य मिळणे ही खऱ्या अर्थाने एक पर्वणीच असते. केवळ ओठांवर हसू आणून न थांबता, हे पुस्तक मनावरचा सगळा ताण हलका करते आणि रोजच्या जगण्याकडे बघण्याचा एक सकारात्मक, हलकाफुलका दृष्टिकोन देते. रोजच्या आयुष्यातील गुंतागुंत विसरून काही काळ मनसोक्त हसण्यासाठी आणि एका दर्जेदार वाचनानंदाचा अनुभव घेण्यासाठी प्रत्येकाने आवर्जून वाचावे, अशी ही 'टाकसाळीतील नाणी' खरोखरच मोलाची आहेत.

--- तुषार भ. कुटे 

#मराठी #पुस्तक #परीक्षण #विनोद