आपल्याला नेहमी आपला कार्बन फूटप्रिंट कमी करायला कसं सांगितलं जायचं, हे आठवतंय का? आपल्याला वीज कमी वापरण्यास, गाड्यांचा वापर कमी करण्यास, कचरा कमी करण्यास आणि पृथ्वीसाठी योग्य निर्णय घेण्यास प्रोत्साहन दिलं जायचं. संदेश अगदी स्पष्ट होता. आपल्या छोट्यातल्या छोट्या कृतीचाही नक्कीच फरक पडतो.
मग आता आपण अशा टप्प्यावर कसे पोहोचलो, जिथे आपल्या देशभरात एआयचे अवाढव्य डेटा सेंटर्स उभारले जात आहेत? ज्यामुळे विजेची वाढती मागणी, पाण्याचा वापर आणि जमिनीचा वापर यावर गंभीर प्रश्न निर्माण होत आहेत.
एआय खूप वेगाने वाढत आहे. चॅटबॉट्स, इमेज जनरेटर्स आणि अशा असंख्य सेवांमागचं तंत्रज्ञान चालवण्यासाठी टेक कंपन्यांमध्ये अधिकाधिक मोठ्या सुविधा उभारण्याची शर्यत लागली आहे. पण या वाढीची एक मोठी किंमत मोजावी लागत आहे, ज्याकडे अधिक लक्ष देण्याची गरज आहे.
या डेटा सेंटर्समध्ये प्रचंड मोठ्या प्रमाणावर उपकरणांची गरज असते. हजारो सर्व्हर्स सतत चालू ठेवण्यासाठी त्यांना अखंड विजेची आवश्यकता असते. सिस्टीम्स थंड ठेवण्यासाठी काही सेंटर्स खूप जास्त प्रमाणात पाणी वापरतात. आणि जेव्हा मोकळ्या जागांवर या नवीन इमारती बांधल्या जातात, तेव्हा आजूबाजूच्या लोकांना त्यांच्या मोकळ्या जागा, शेतजमिनी किंवा नैसर्गिक अधिवास गमावल्याचा त्रास सहन करावा लागू शकतो.
अर्थात, प्रत्येक डेटा सेंटरचा पर्यावरणावर सारखाच परिणाम होत नाही. काही सेंटर्स स्वच्छ ऊर्जेचा आणि अधिक प्रभावी कुलिंग सिस्टीमचा वापर करतात. एआयचेही खूप चांगले उपयोग आहेत. पण याचा अर्थ असा नाही की, ते चालू ठेवण्यासाठी लागणाऱ्या साधनसंपत्तीकडे आपण दुर्लक्ष करावं.
अनेक वर्षांपासून, सामान्य माणसाला त्याच्या सवयी आणि पर्यावरणावर होणारा त्यांचा परिणाम यावर गांभीर्याने विचार करायला सांगितलं गेलं आहे. त्यामुळे, तंत्रज्ञानातील या प्रचंड वाढीमुळे पर्यावरणाची जी हानी होत आहे, त्याकडे तितक्याच गांभीर्याने का लक्ष दिलं जात नाही, हा महत्वाचा प्रश्न आहे!
जर एखाद्या प्रकल्पासाठी मोठ्या प्रमाणावर वीज लागणार असेल किंवा त्यामुळे एखाद्या भागातील पाणीपुरवठ्यावर ताण येणार असेल, तर त्याला मंजुरी मिळण्यापूर्वीच लोकांना त्याबद्दल माहिती मिळण्याचा पूर्ण अधिकार आहे. जर यामुळे जंगलं किंवा शेतीवर परिणाम होणार असेल, तर हा मुद्दा अगदी सुरुवातीपासूनच चर्चेचा भाग असला पाहिजे.
पर्यावरणाचे कोणतेही नुकसान होत नाहीये असं सोंग न करता आपण नवीन तंत्रज्ञान स्वीकारायला हवं. ज्या नैसर्गिक गोष्टींचे रक्षण करण्यासाठी आपण वर्षानुवर्षे प्रयत्न करत आलो आहोत, त्यांच्याकडेच दुर्लक्ष करणं म्हणजे प्रगती असू शकत नाही.
--- तुषार भ. कुटे
एआय खूप वेगाने वाढत आहे. चॅटबॉट्स, इमेज जनरेटर्स आणि अशा असंख्य सेवांमागचं तंत्रज्ञान चालवण्यासाठी टेक कंपन्यांमध्ये अधिकाधिक मोठ्या सुविधा उभारण्याची शर्यत लागली आहे. पण या वाढीची एक मोठी किंमत मोजावी लागत आहे, ज्याकडे अधिक लक्ष देण्याची गरज आहे.
या डेटा सेंटर्समध्ये प्रचंड मोठ्या प्रमाणावर उपकरणांची गरज असते. हजारो सर्व्हर्स सतत चालू ठेवण्यासाठी त्यांना अखंड विजेची आवश्यकता असते. सिस्टीम्स थंड ठेवण्यासाठी काही सेंटर्स खूप जास्त प्रमाणात पाणी वापरतात. आणि जेव्हा मोकळ्या जागांवर या नवीन इमारती बांधल्या जातात, तेव्हा आजूबाजूच्या लोकांना त्यांच्या मोकळ्या जागा, शेतजमिनी किंवा नैसर्गिक अधिवास गमावल्याचा त्रास सहन करावा लागू शकतो.
अर्थात, प्रत्येक डेटा सेंटरचा पर्यावरणावर सारखाच परिणाम होत नाही. काही सेंटर्स स्वच्छ ऊर्जेचा आणि अधिक प्रभावी कुलिंग सिस्टीमचा वापर करतात. एआयचेही खूप चांगले उपयोग आहेत. पण याचा अर्थ असा नाही की, ते चालू ठेवण्यासाठी लागणाऱ्या साधनसंपत्तीकडे आपण दुर्लक्ष करावं.
अनेक वर्षांपासून, सामान्य माणसाला त्याच्या सवयी आणि पर्यावरणावर होणारा त्यांचा परिणाम यावर गांभीर्याने विचार करायला सांगितलं गेलं आहे. त्यामुळे, तंत्रज्ञानातील या प्रचंड वाढीमुळे पर्यावरणाची जी हानी होत आहे, त्याकडे तितक्याच गांभीर्याने का लक्ष दिलं जात नाही, हा महत्वाचा प्रश्न आहे!
जर एखाद्या प्रकल्पासाठी मोठ्या प्रमाणावर वीज लागणार असेल किंवा त्यामुळे एखाद्या भागातील पाणीपुरवठ्यावर ताण येणार असेल, तर त्याला मंजुरी मिळण्यापूर्वीच लोकांना त्याबद्दल माहिती मिळण्याचा पूर्ण अधिकार आहे. जर यामुळे जंगलं किंवा शेतीवर परिणाम होणार असेल, तर हा मुद्दा अगदी सुरुवातीपासूनच चर्चेचा भाग असला पाहिजे.
पर्यावरणाचे कोणतेही नुकसान होत नाहीये असं सोंग न करता आपण नवीन तंत्रज्ञान स्वीकारायला हवं. ज्या नैसर्गिक गोष्टींचे रक्षण करण्यासाठी आपण वर्षानुवर्षे प्रयत्न करत आलो आहोत, त्यांच्याकडेच दुर्लक्ष करणं म्हणजे प्रगती असू शकत नाही.
--- तुषार भ. कुटे
No comments:
Post a Comment
to: tushar.kute@gmail.com