स्मृती मंधाना आणि कर्णधारपदाचा काटेरी मुकुट

भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळासोबत पार पडलेल्या एका महत्त्वपूर्ण बैठकीनंतर, भारतीय महिला क्रिकेट संघाची कर्णधार हरमनप्रीत कौर हिने तडकाफडकी तिन्ही क्रिकेट प्रकारांच्या कर्णधारपदाचा राजीनामा दिला. क्रिकेटप्रेमींसाठी व संपूर्ण क्रीडा विश्वासाठी ही बातमी निश्चितच अनपेक्षित आणि मोठा धक्का देणारी होती. हरमनप्रीतचे वाढते वय आणि आगामी काळातील महत्त्वपूर्ण क्रिकेट मालिकांचे नियोजन पाहता, बीसीसीआयनेच कदाचित भविष्याच्या दृष्टिकोनातून तिला हा कठोर निर्णय घेण्यासाठी भाग पाडले असावे, अशी दाट शक्यता यातून जाणवली. तिच्या या अचानक पायउतार होण्यामुळे आता 'संघाचे नवे नेतृत्व कोण करणार?' हा कळीचा प्रश्न निर्माण झाला होता.

हरमनप्रीतनंतर संघामध्ये सर्वाधिक अनुभव असलेली खेळाडू म्हणजे स्मृती मंधाना. साहजिकच या रिकाम्या झालेल्या जागेसाठी तिचेच नाव आघाडीवर होते. परंतु, एक क्रिकेटप्रेमी म्हणून मनात कुठेतरी अशीच इच्छा होती की, स्मृतीने या कर्णधारपदाची माळ स्वतःच्या गळ्यात अडकवून घेऊ नये. क्रिकेटमधील कर्णधारपद हे नेहमीच एका काटेरी मुकुटासारखे असते, आणि या मुकुटाचे वजन किती त्रासदायक असू शकते, याचा प्रत्यक्ष अनुभव भारतीय क्रिकेटमधील अनेक महान खेळाडूंनी यापूर्वी घेतला आहे. अगदी मास्टर ब्लास्टर सचिन तेंडुलकर आणि विराट कोहली यांसारख्या जागतिक दर्जाच्या दिग्गजांनीही जेव्हा हे कर्णधारपद स्वीकारले, तेव्हा त्यांच्या वैयक्तिक खेळावर आणि फलंदाजीवर या अतिरिक्त जबाबदारीचा मोठा भार पडल्याचे आपण सर्वांनीच पाहिले आहे. कालांतराने, जेव्हा संघातील इतर सहकाऱ्यांकडे हे नेतृत्व सोपवले गेले आणि या दिग्गजांच्या खांद्यावरील ताण कमी झाला, तेव्हाच या दोन्ही खेळाडूंनी जागतिक क्रिकेटमध्ये खऱ्या अर्थाने अभूतपूर्व अशी वैयक्तिक कामगिरी करून दाखवली. स्मृती मंधानाचा आक्रमक पण डोळस खेळ आणि तिचा एकंदरीत स्वभाव पाहता, ती देखील याच महान खेळाडूंच्या पठडीतील एक अव्वल दर्जाची फलंदाज आहे. म्हणूनच, तिने या नेतृत्वाच्या चक्रव्युहात न अडकता केवळ आपल्या नैसर्गिक खेळावर आणि फलंदाजीवरच लक्ष केंद्रित करावे, असे प्रकर्षाने वाटत होते. अर्थात, हे मोठे आव्हान स्वीकारण्याचा तो सर्वस्वी तिचा वैयक्तिक निर्णय होता.

नुकत्याच पार पडलेल्या झिम्बाब्वे विरुद्धच्या टी-२० मालिकेमध्ये भारतीय संघाने स्मृती मंधानाच्या नेतृत्वाखाली मैदानात उतरून ३-० असा निर्विवाद व सहज विजय मिळवला. या दणदणीत विजयामुळे एका अर्थाने तिच्या यशस्वी कर्णधारपदाची अतिशय सकारात्मक सुरुवात झाली आहे, असे नक्कीच म्हणता येईल. परंतु, वास्तव हेही आहे की झिम्बाब्वेचा संघ आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताच्या तुलनेत बऱ्यापैकी दुबळा आहे. त्यामुळे या मालिकेचा निकाल भारताच्याच बाजूने लागणार, यात कोणतेही अनपेक्षित असे वळण नव्हते. स्मृतीच्या खऱ्या नेतृत्वाची आणि संयमाची कसोटी अजून लागायची बाकी आहे. भविष्यात जेव्हा भारतीय संघ स्मृतीच्या नेतृत्वाखाली इंग्लंड, ऑस्ट्रेलिया, दक्षिण आफ्रिका आणि न्यूझीलंड यांसारख्या मातब्बर संघांसमोर उभा ठाकेल, तेव्हा तिच्यातील कर्णधाराचा खरा कस लागेल. त्या कठीण आणि दबावाच्या प्रसंगांमध्येही एक रणनीतीकार म्हणून तिने संघाला खंबीरपणे पुढे न्यावे आणि त्याच वेळी एक अव्वल फलंदाज म्हणूनही तिची बॅट अशीच निर्भयपणे तळपत राहावी, हीच प्रत्येक भारतीय क्रिकेट चाहत्याची सार्थ अपेक्षा आहे.

--- तुषार भ. कुटे.

#cricket #womenscricket