कृत्रिम बुद्धिमत्तेची अमेरिकनांना मोठी धास्ती: 'चॅपमन युनिव्हर्सिटी'च्या अहवालातून समोर आले धक्कादायक वास्तव

कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा  वाढता वेग आणि त्याचा समाजावरील अवाढव्य प्रभाव आता केवळ तंत्रज्ञान जगतापुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर त्याने सामान्य माणसाच्या मनात एक मोठी आणि अनामिक भीती निर्माण केली आहे. अमेरिकेसारख्या प्रगत आणि तंत्रज्ञानात आघाडीवर असणाऱ्या देशातही या नव्या बदलांची मोठी धास्ती घेतली जात असल्याचे एका महत्त्वपूर्ण सर्वेक्षणातून समोर आले आहे. 'चॅपमन युनिव्हर्सिटी'ने नुकत्याच प्रसिद्ध केलेल्या '२०२६ च्या अमेरिकन लोकांच्या भीती' विषयक वार्षिक अहवालात धक्कादायक निष्कर्ष नोंदवले आहेत. या सर्वेक्षणानुसार, अमेरिकन लोकांच्या सर्वोच्च दहा भीतींमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी संबंधित तब्बल दोन प्रमुख भीतींनी आपले स्थान पक्के केले आहे. या अहवालातील आकडेवारीनुसार, कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे देशाच्या 'राजकीय प्रक्रियेचे' महाभयंकर नुकसान होईल, ही अमेरिकनांची तिसरी सर्वात मोठी भीती ठरली असून, सर्वेक्षणातील तब्बल ५१.९ टक्के लोकांनी याबाबत गंभीर चिंता व्यक्त केली आहे. त्याचबरोबर, कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे देशाच्या 'अर्थव्यवस्थेला'  मोठा फटका बसेल आणि आर्थिक नुकसान होईल, ही ४९.७ टक्के लोकांची धास्ती या यादीत सातव्या क्रमांकावर आहे. अमेरिकन लोकांच्या या सर्वोच्च दहा भीतींच्या यादीत जवळच्या किंवा प्रिय व्यक्तीचा गंभीर आजार अथवा मृत्यू, देशाचे आर्थिक पतन आणि युद्धाची भीती यांसारख्या संवेदनशील पारंपारिक भीतींचाही समावेश आहे. मात्र, या सर्व भीतींवर मात करत 'भ्रष्ट सरकारी अधिकारी' ही अमेरिकन लोकांची आजही सर्वोच्च आणि पहिल्या क्रमांकाची (६१.१ टक्के) भीती असल्याचे यातून पुन्हा एकदा स्पष्ट झाले आहे. चॅपमन युनिव्हर्सिटीच्या या सर्वेक्षणात कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी संबंधित प्रश्नांचा समावेश करण्याची ही पहिलीच वेळ होती, ज्यामुळे भविष्यात तंत्रज्ञानाबद्दलची ही भीती आणि समाजाचा कल कसा बदलत जातो, याचा मागोवा घेण्यासाठी आता एक भक्कम पाया तयार झाला आहे.

या सर्वेक्षणातून एआयचा प्रत्यक्ष वापर करणारे आणि त्याचा अजिबात वापर न करणारे यांच्या मानसिकतेतील एक रंजक आणि अभ्यासावा असा फरकही समोर आला आहे. जे लोक आठवड्यातून किमान एकदा तरी नियमितपणे एआयचा वापर करतात, त्यापैकी ४६ टक्के लोकांना एआयमुळे राजकीय प्रक्रियेचे नुकसान होण्याची भीती वाटते. याउलट, जे लोक एआयचा कधीच वापर करत नाहीत, त्यांच्यात हे भीतीचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या जास्त, म्हणजेच ५५ टक्के इतके आहे. अर्थात, तंत्रज्ञानाची ओळख आणि सवय असल्यामुळे लोकांची भीती कमी होते, की मुळातच कमी भीती वाटणारे धाडसी लोक एआयचा जास्त वापर करण्यास तयार असतात, हे या आकडेवारीवरून अद्याप पूर्णपणे स्पष्ट झालेले नाही. तसेच, लोकांची एआयबद्दलची ही भीती किंवा आशा कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा नेमका कशासाठी वापर केला जात आहे, यावरही मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असते. जेव्हा एआय तंत्रज्ञानाचा वापर विपुल प्रमाणात स्वच्छ आणि शाश्वत ऊर्जा निर्माण करण्यासाठी किंवा कारखान्यांमध्ये उत्पादनासाठी मदतनीस रोबोट्स  म्हणून केला जातो, तेव्हा लोकांच्या मनात या तंत्रज्ञानाबद्दल भीतीपेक्षा आशेचे किरण जास्त निर्माण होतात. पण याउलट, जेव्हा कार्यालयात कर्मचाऱ्यांवर सतत पाळत ठेवण्यासाठी किंवा माणसाचा 'रोमँटिक एआय पार्टनर' म्हणून या तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो, तेव्हा मात्र लोकांच्या मनात आशेपेक्षा मोठी असुरक्षितता आणि भीती निर्माण होते. शिकागो विद्यापीठाच्या 'एनओआरसी' संस्थेने एप्रिल महिन्यात १,२२१ अमेरिकन प्रौढांवर केलेल्या या शास्त्रशुद्ध आणि प्रातिनिधिक सर्वेक्षणातून हे स्पष्टपणे अधोरेखित झाले आहे की, तंत्रज्ञानाच्या या नव्या युगात प्रगत देशांमधील समाजमन किती मोठ्या मानसिक संभ्रमातून आणि भविष्याच्या चिंतेतून जात आहे.

संदर्भ: https://news.chapman.edu/2026/10/20/2026-american-fears-survey-ai/

--- तुषार भ. कुटे 

#AI #ArtificialIntelligence #AIFear