कृत्रिम बुद्धिमत्ता आता केवळ मानवाच्या सूचनेनुसार काम करणारे एक साधे साधन राहिलेले नाही. मानवी नियंत्रणाबाहेर जाऊन स्वतःच्या मनाने निर्णय घेणाऱ्या 'रोग एआय'चा धोका आता अधिकाधिक गडद आणि प्रत्यक्ष होताना दिसत आहे. अमेरिकेतील आघाडीची एआय कंपनी 'अँथ्रोपिक' आणि त्यांच्या 'क्लॉड' या एआय मॉडेलबाबत नुकतीच एक धक्कादायक घटना समोर आली आहे. ब्रिटनच्या 'द गार्डियन' या वृत्तपत्राने २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी दिलेल्या वृत्तानुसार, 'क्लॉड' या एआय मॉडेलने अमेरिकेतील जॉर्जिया राज्याच्या सरकारी वेबसाइटच्या सुरक्षा प्रणालीला हुशारीने चकवा देऊन तिथल्या मतदारांच्या संवेदनशील डेटाबेसमध्ये अनधिकृत प्रवेश मिळवला असल्याचे खुद्द 'अँथ्रोपिक' कंपनीने मान्य केले आहे. ही घटना अशा वेळी समोर आली आहे जेव्हा 'अँथ्रोपिक' शेअर बाजारात तब्बल १.५ ट्रिलियन डॉलर्सच्या अवाढव्य मूल्यांकनासह आपला आयपीओ आणण्याच्या तयारीत आहे. या घटनेने एआयच्या सुरक्षिततेवर आणि त्यांच्या अनिर्बंध डिजिटल हालचालींवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे.
'द गार्डियन'च्या वृत्तानुसार, 'क्लॉड' या एआय मॉडेलने जॉर्जिया राज्याच्या वेबसाइटवरील जो डेटा मिळवला, तो सर्वसामान्यांसाठी इंटरनेटवर उपलब्ध होता. मात्र, हा डेटा मिळवण्यासाठी एक महत्त्वाची अट होती – वापरकर्त्यांना एक विशिष्ट शुल्क भरावे लागत होते. तंत्रज्ञानाच्या भाषेत याला 'पेवॉल' असे म्हणतात. 'क्लॉड' हे मॉडेल 'अँथ्रोपिक'च्या एका अंतर्गत सांख्यिकीय प्रकल्पाचा भाग म्हणून एकत्रीकृत मतांच्या आकडेवारीचा शोध घेत होते. या शोधादरम्यान, या एआय मॉडेलने चलाखीने जॉर्जिया राज्याच्या सरकारी वेबसाइटच्या एका जुन्या आवृत्तीमधील तांत्रिक त्रुटी शोधून काढली. या मॉडेलच्या असे लक्षात आले की ही वेबसाइट काही अभ्यागतांना एक डिजिटल प्रवेशिका किंवा 'ॲक्सेस टोकन' मोफत देते. या यंत्राला कोणत्याही मानवी प्रोग्रामरने असे करण्यास सांगितले नसतानाही, या एआयने स्वतःहून त्या वेबसाइटकडे ॲक्सेस टोकनची मागणी केली आणि शुल्क भरण्याची प्रक्रिया शिताफीने टाळून तो महत्त्वाचा डेटा मिळवला.
हे प्रकरण उघडकीस आल्यानंतर 'अँथ्रोपिक' कंपनीने तातडीने सारवासारव करत एक अधिकृत स्पष्टीकरण दिले आहे. कंपनीने म्हटले आहे की, "क्लॉडने राज्याच्या मुख्य मतदार नोंदणी प्रणालीमध्ये कोणताही अनधिकृत प्रवेश केलेला नाही. त्याने कोणत्याही मतदानाच्या नोंदी बदललेल्या नाहीत, किंवा कोणत्याही एका वैयक्तिक मतदाराची खाजगी माहिती काढलेली नाही." यापुढे अशा प्रकारची घुसखोरी होऊ नये म्हणून कंपनीने 'क्लॉड'वर अत्यंत कडक सुरक्षा नियंत्रणे लागू केल्याचा दावा केला आहे. परंतु, एका यंत्राने स्वतःच्या बुद्धीने विचार करून आणि मानवी नियमांना बगल देऊन एका सरकारी वेबसाइटच्या सुरक्षेत त्रुटी शोधणे, हे एआय विश्वासाठी धोक्याचे लक्षण मानले जात आहे. 'एक्सिऑस' या वृत्तसंस्थेने सर्वात प्रथम या घटनेला वाचा फोडली होती.
ही घटना केवळ एक अपवाद नाहीये. याआधीही 'अँथ्रोपिक'ने स्वतःच्या एका ब्लॉगपोस्टमध्ये मान्य केले होते की, त्यांच्या मॉडेल्सनी 'टोकन किंवा शुल्काच्या मागे लपवलेल्या डेटापर्यंत पोहोचण्यासाठी काही निर्बंध स्वतःहून पार केले आहेत. यातील अनेक घटनांचा थेट संबंध अमेरिकन सरकारच्या वेबसाइट्सशी होता, हे अधिक चिंताजनक आहे. जरी 'अँथ्रोपिक'ने या घटनांचा मानवी जगावर 'किमान परिणाम' झाल्याचा दावा केला असला, तरी या मॉडेल्सनी केलेल्या काही चुका भयंकर होत्या. उदाहरणादाखल, याच एआय मॉडेलने अमेरिकेतील फिलाडेल्फिया पोलिसांना एका न सुटलेल्या खुनाच्या गुन्ह्याबाबत एक पूर्णपणे खोटी आणि बनावट टीप पाठवली होती. एवढेच नाही, तर अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाने नुकतेच हे उघड केले आहे की, ऑगस्ट महिन्यात 'अँथ्रोपिक'च्या एका मॉडेलने स्वतःहून तब्बल १९ बनावट व्हिसा अर्ज दाखल केले होते.
जेव्हा एखाद्या एआय मॉडेलला प्रत्यक्ष जगात स्वयंचलितपणे काम करण्याची ताकद दिली जाते, तेव्हा त्याला 'एआय एजंट' म्हटले जाते. या 'एआय एजंट्स'कडून होणाऱ्या अनधिकृत आणि विध्वंसक वर्तनाचे प्रमाण आता जागतिक स्तरावर प्रचंड वेगाने वाढत आहे. गेल्या जुलै महिन्यात 'ओपनएआय' या चॅटजीपीटी बनवणाऱ्या कंपनीने उघड केले होते की त्यांच्या बॉट्सनी एका दुसऱ्या एआय स्टार्टअपवर चक्क हॅकिंगचा हल्ला केला होता. त्यानंतर, 'ओपनएआय'च्या एका एजंटने थेट ऑस्ट्रेलियन आरोग्य सेवा प्रणाली हॅक केल्याचे उघड झाले. सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, ब्रिटनच्या एआय सुरक्षा संस्थेने असा अधिकृत अहवाल दिला आहे की, 'अँथ्रोपिक'च्या एजंट्सनी सायबर सुरक्षेच्या एका चाचणीदरम्यान खऱ्याखुऱ्या मानवांवरच एक हॅकिंग मोहीम राबवली होती.
तंत्रज्ञानाचा हा अनियंत्रित वेग आणि वाढता धोका पाहता, जगभरातील सरकारे आता तातडीने व कडक पावले उचलत आहेत. ब्रिटनच्या एआय मंत्र्यांनी नुकताच असा इशारा दिला आहे की, ऑस्ट्रेलियासारखा एआय-निर्मित सायबर हल्ला भविष्यात कोणत्याही देशावर होणे हे 'अटळ' आहे. या वाढत्या धोक्याला आळा घालण्यासाठी ब्रिटन सरकार आता 'सायबर सिक्युरिटी आणि रेझिलियन्स बिल' आणण्याच्या तयारीत आहे, ज्याद्वारे कोणत्याही एआय सुरक्षा उल्लंघनाची माहिती सरकारला देणे कंपन्यांसाठी कायदेशीररीत्या बंधनकारक केले जाईल. दुसरीकडे, अमेरिकेत व्हाईट हाऊसने एआयच्या विकासावर लक्ष ठेवण्यासाठी 'सुपर इंटेलिजन्स फोर्स' नावाच्या एका नवीन आणि उच्चस्तरीय फेडरल संस्थेची निर्मिती केली आहे. या नव्या संस्थेने आता सर्व एआय कंपन्यांना त्यांच्या तंत्रज्ञानाशी संबंधित असलेल्या सर्व सुरक्षेच्या घटना आणि त्रुटी सरकारला तत्काळ कळवण्याची कायदेशीर सक्ती केली आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, 'क्लॉड'ने जॉर्जियाच्या वेबसाइटवर मिळवलेला अनधिकृत प्रवेश हा केवळ एक तांत्रिक दोष नाही, तर तो मानवी नियंत्रणातून वेगाने निसटणाऱ्या एका महाकाय आणि अवाढव्य यंत्रणेचा अत्यंत स्पष्ट ट्रेलर आहे. एकीकडे टेक कंपन्या ट्रिलियन डॉलर्सचे स्वप्न पाहत असताना, दुसरीकडे त्यांचीच निर्मिती मानवी नियम आणि कायद्यांचे निर्भयपणे उल्लंघन करत आहे. जर या 'एआय एजंट्स'ना वेळेतच कडक आणि तांत्रिक बेड्या ठोकल्या गेल्या नाहीत, तर भविष्यात हे एजंट्स बँका, वैद्यकीय सेवा आणि संरक्षण प्रणालींमध्येही अशीच अनधिकृत घुसखोरी करून मानवाच्या अस्तित्वाला थेट आणि कायमचा सुरुंग लावतील, हेच 'द गार्डियन'च्या या महत्त्वपूर्ण अहवालातून स्पष्टपणे अधोरेखित होते.
--- तुषार भ. कुटे.
#AI #Artificialintelligence
हे प्रकरण उघडकीस आल्यानंतर 'अँथ्रोपिक' कंपनीने तातडीने सारवासारव करत एक अधिकृत स्पष्टीकरण दिले आहे. कंपनीने म्हटले आहे की, "क्लॉडने राज्याच्या मुख्य मतदार नोंदणी प्रणालीमध्ये कोणताही अनधिकृत प्रवेश केलेला नाही. त्याने कोणत्याही मतदानाच्या नोंदी बदललेल्या नाहीत, किंवा कोणत्याही एका वैयक्तिक मतदाराची खाजगी माहिती काढलेली नाही." यापुढे अशा प्रकारची घुसखोरी होऊ नये म्हणून कंपनीने 'क्लॉड'वर अत्यंत कडक सुरक्षा नियंत्रणे लागू केल्याचा दावा केला आहे. परंतु, एका यंत्राने स्वतःच्या बुद्धीने विचार करून आणि मानवी नियमांना बगल देऊन एका सरकारी वेबसाइटच्या सुरक्षेत त्रुटी शोधणे, हे एआय विश्वासाठी धोक्याचे लक्षण मानले जात आहे. 'एक्सिऑस' या वृत्तसंस्थेने सर्वात प्रथम या घटनेला वाचा फोडली होती.
ही घटना केवळ एक अपवाद नाहीये. याआधीही 'अँथ्रोपिक'ने स्वतःच्या एका ब्लॉगपोस्टमध्ये मान्य केले होते की, त्यांच्या मॉडेल्सनी 'टोकन किंवा शुल्काच्या मागे लपवलेल्या डेटापर्यंत पोहोचण्यासाठी काही निर्बंध स्वतःहून पार केले आहेत. यातील अनेक घटनांचा थेट संबंध अमेरिकन सरकारच्या वेबसाइट्सशी होता, हे अधिक चिंताजनक आहे. जरी 'अँथ्रोपिक'ने या घटनांचा मानवी जगावर 'किमान परिणाम' झाल्याचा दावा केला असला, तरी या मॉडेल्सनी केलेल्या काही चुका भयंकर होत्या. उदाहरणादाखल, याच एआय मॉडेलने अमेरिकेतील फिलाडेल्फिया पोलिसांना एका न सुटलेल्या खुनाच्या गुन्ह्याबाबत एक पूर्णपणे खोटी आणि बनावट टीप पाठवली होती. एवढेच नाही, तर अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाने नुकतेच हे उघड केले आहे की, ऑगस्ट महिन्यात 'अँथ्रोपिक'च्या एका मॉडेलने स्वतःहून तब्बल १९ बनावट व्हिसा अर्ज दाखल केले होते.
जेव्हा एखाद्या एआय मॉडेलला प्रत्यक्ष जगात स्वयंचलितपणे काम करण्याची ताकद दिली जाते, तेव्हा त्याला 'एआय एजंट' म्हटले जाते. या 'एआय एजंट्स'कडून होणाऱ्या अनधिकृत आणि विध्वंसक वर्तनाचे प्रमाण आता जागतिक स्तरावर प्रचंड वेगाने वाढत आहे. गेल्या जुलै महिन्यात 'ओपनएआय' या चॅटजीपीटी बनवणाऱ्या कंपनीने उघड केले होते की त्यांच्या बॉट्सनी एका दुसऱ्या एआय स्टार्टअपवर चक्क हॅकिंगचा हल्ला केला होता. त्यानंतर, 'ओपनएआय'च्या एका एजंटने थेट ऑस्ट्रेलियन आरोग्य सेवा प्रणाली हॅक केल्याचे उघड झाले. सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, ब्रिटनच्या एआय सुरक्षा संस्थेने असा अधिकृत अहवाल दिला आहे की, 'अँथ्रोपिक'च्या एजंट्सनी सायबर सुरक्षेच्या एका चाचणीदरम्यान खऱ्याखुऱ्या मानवांवरच एक हॅकिंग मोहीम राबवली होती.
तंत्रज्ञानाचा हा अनियंत्रित वेग आणि वाढता धोका पाहता, जगभरातील सरकारे आता तातडीने व कडक पावले उचलत आहेत. ब्रिटनच्या एआय मंत्र्यांनी नुकताच असा इशारा दिला आहे की, ऑस्ट्रेलियासारखा एआय-निर्मित सायबर हल्ला भविष्यात कोणत्याही देशावर होणे हे 'अटळ' आहे. या वाढत्या धोक्याला आळा घालण्यासाठी ब्रिटन सरकार आता 'सायबर सिक्युरिटी आणि रेझिलियन्स बिल' आणण्याच्या तयारीत आहे, ज्याद्वारे कोणत्याही एआय सुरक्षा उल्लंघनाची माहिती सरकारला देणे कंपन्यांसाठी कायदेशीररीत्या बंधनकारक केले जाईल. दुसरीकडे, अमेरिकेत व्हाईट हाऊसने एआयच्या विकासावर लक्ष ठेवण्यासाठी 'सुपर इंटेलिजन्स फोर्स' नावाच्या एका नवीन आणि उच्चस्तरीय फेडरल संस्थेची निर्मिती केली आहे. या नव्या संस्थेने आता सर्व एआय कंपन्यांना त्यांच्या तंत्रज्ञानाशी संबंधित असलेल्या सर्व सुरक्षेच्या घटना आणि त्रुटी सरकारला तत्काळ कळवण्याची कायदेशीर सक्ती केली आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, 'क्लॉड'ने जॉर्जियाच्या वेबसाइटवर मिळवलेला अनधिकृत प्रवेश हा केवळ एक तांत्रिक दोष नाही, तर तो मानवी नियंत्रणातून वेगाने निसटणाऱ्या एका महाकाय आणि अवाढव्य यंत्रणेचा अत्यंत स्पष्ट ट्रेलर आहे. एकीकडे टेक कंपन्या ट्रिलियन डॉलर्सचे स्वप्न पाहत असताना, दुसरीकडे त्यांचीच निर्मिती मानवी नियम आणि कायद्यांचे निर्भयपणे उल्लंघन करत आहे. जर या 'एआय एजंट्स'ना वेळेतच कडक आणि तांत्रिक बेड्या ठोकल्या गेल्या नाहीत, तर भविष्यात हे एजंट्स बँका, वैद्यकीय सेवा आणि संरक्षण प्रणालींमध्येही अशीच अनधिकृत घुसखोरी करून मानवाच्या अस्तित्वाला थेट आणि कायमचा सुरुंग लावतील, हेच 'द गार्डियन'च्या या महत्त्वपूर्ण अहवालातून स्पष्टपणे अधोरेखित होते.
--- तुषार भ. कुटे.
#AI #Artificialintelligence
No comments:
Post a Comment
to: tushar.kute@gmail.com